Kapsam Geçerliği Notu
Fen Bilimleri Dersine Yönelik Umutsuzluk Düzeyi Ölçeği’nin geçerlik özellikleri kapsam geçerliği, yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi, yakınsak geçerlik ve ıraksak geçerlik kanıtlarıyla desteklenmiştir. Ölçek maddeleri alan yazın taraması, odak grup görüşmeleri ve uzman görüşleriyle oluşturulmuştur. Kapsam geçerliği Davis tekniğiyle test edilmiş, kapsam geçerlik indeksi 0,95 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme gücünün yüksek olduğunu göstermektedir. Yapı geçerliği için açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin dört faktörlü ve 31 maddelik bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Faktörler Öz Yeterlik, İlgisizlik, Endişe ve Sosyal Baskı olarak adlandırılmıştır. Dört faktör toplam varyansın %58,927’sini açıklamaktadır. Madde faktör yükleri 0,514 ile 0,823 arasında değişmektedir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları dört faktörlü yapının doğrulandığını göstermiştir. Model uyum indeksleri kabul edilebilir ve iyi düzeydedir: X²/sd=2,90, RMSEA=0,05, SRMR=0,04, NFI=0,98, NNFI=0,98, CFI=0,98, GFI=0,90 ve AGFI=0,87. Bu değerler ölçeğin kuramsal yapısının veriyle uyumlu olduğunu göstermektedir. Yakınsak ve ıraksak geçerlik için CR, AVE, MSV ve ASV değerleri hesaplanmıştır. Alt boyutlara ait CR değerleri 0,805 ile 0,942 arasında; AVE değerleri 0,510 ile 0,568 arasında değişmektedir. CR değerlerinin 0,70’in üzerinde olması, AVE değerlerinin 0,50’nin üzerinde olması ve AVE değerlerinin MSV değerlerinden yüksek olması ölçeğin yakınsak ve ıraksak geçerlik ölçütlerini karşıladığını göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin fen bilimleri dersine yönelik umutsuzluk düzeyini ölçmek için geçerli bir ölçme aracı olduğunu desteklemektedir.
Ölçeğin geçerlik kanıtları kapsam geçerliği, açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, yakınsak geçerlik ve ıraksak geçerlik analizlerinden elde edilmiştir. On uzmanın Davis tekniğine dayalı değerlendirmeleri sonucunda kapsam geçerlik indeksi 0.95 olarak hesaplanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi 626 öğrenciden oluşan örneklem üzerinde yürütülmüş; KMO değeri 0.972, Bartlett küresellik testi χ²(1711)=22267.621, p<.05 olarak bulunmuştur. Horn paralel analiziyle desteklenen dört faktörlü ve 31 maddelik yapı toplam varyansın %58.927’sini açıklamıştır. Maddelerin faktör yükleri 0.514 ile 0.823 arasında değişmiştir.
Açımlayıcı faktör analizinde elde edilen yapı, 631 öğrenciden oluşan bağımsız örneklemde doğrulayıcı faktör analiziyle sınanmıştır. Model uyum değerleri χ²/sd=2.90, RMSEA=0.05, SRMR=0.04, NFI=0.98, NNFI=0.98, CFI=0.98, GFI=0.90 ve AGFI=0.87 olarak hesaplanmıştır. Standartlaştırılmış faktör yükleri 0.48 ile 0.93 arasındadır.
Yakınsak geçerlik için hesaplanan AVE değerleri 0.510 ile 0.568, bileşik güvenirlik değerleri 0.805 ile 0.942 arasında bulunmuştur. Her alt boyutta CR değerinin 0.70’in, AVE değerinin 0.50’nin üzerinde olması yakınsak geçerliği desteklemiştir. AVE değerlerinin MSV değerlerinden, MSV değerlerinin de ASV değerlerinden yüksek olması ıraksak geçerliğe ilişkin kanıt sağlamıştır. Bulgular, ölçeğin ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine yönelik umutsuzluk düzeylerini ölçmek amacıyla kullanılabilecek geçerli bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.
Not: Ölçeğin psikometrik yapısı iki bağımsız örneklem üzerinde test edilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi 626, doğrulayıcı faktör analizi 631 ortaokul öğrencisinden elde edilen verilerle yürütülmüştür. Ölçek 31 madde ve dört alt boyuttan oluşmaktadır. Nihai formdaki 28. madde, makaledeki özgün numarasıyla Md55, ters puanlanmaktadır. Yüksek puan fen bilimleri dersine yönelik umutsuzluk düzeyinin yükseldiğini göstermektedir.
Çalışmada McDonald omega, test-tekrar test ve iki yarı güvenirliği raporlanmamıştır. Ölçüt bağıntılı geçerlik ve ölçme değişmezliği analizleri de yürütülmemiştir. Örneklem Mersin ilinin merkez ilçelerindeki ortaokullardan uygun örnekleme yoluyla seçildiği için farklı bölgelerde ve öğrenci gruplarında yeni geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılması önerilir. Makalenin yöntem bölümünde başlangıçtaki madde havuzu 59 ve 69 madde olarak iki farklı biçimde geçmektedir; uzman değerlendirmelerinden sonra uygulanan denemelik formun 59 maddeden oluştuğu açıktır. DFA açıklama metninde RMSEA 0.055, tabloda yuvarlanmış biçimiyle 0.05 olarak sunulmuştur.
